მსოფლიო მძლეოსნობის ფედერაცია აფართოებს ინიციატივას „სირბილი სუფთა ჰაერისთვის“

● World Athletics ჰაერის ხარისხის მონიტორინგს სამ კონტინენტზე აფართოებს.
● ინიციატივა სპორტსმენებზე ჰაერის დაბინძურების გავლენის შესწავლას ისახავს მიზნად.
● პროგრამა გლობალური სტანდარტების შექმნასა და სუფთა ჰაერის მნიშვნელობის გაზრდას ემსახურება.

მსოფლიო მძლეოსნობის ფედერაციამ (World Athletics) ჰაერის ხარისხის მონიტორინგის პროგრამის გაფართოების შესახებ განაცხადა და გახდა პირველი მსხვილი სპორტული ორგანიზაცია, რომელიც ელიტურ შეჯიბრებებზე ჰაერის დაბინძურების სისტემატურ, მრავალკონტინენტურ მონიტორინგს ახორციელებს.

ინიციატივის „სირბილი სუფთა ჰაერისთვის“ მეორე ეტაპი, რომელიც ამ კვირაში დახურულ დარბაზში მსოფლიო ჩემპიონატის ფარგლებში დაიწყო, მომდევნო ორი წლის განმავლობაში სამ კონტინენტზე გამართულ ხუთ მსხვილ მძლეოსნურ ღონისძიებაზე ჰაერის ხარისხის მონიტორინგს მოიცავს.
პროგრამა, რომელსაც Clean Air Fund აფინანსებს, მიზნად ისახავს მზარდი პრობლემის მოგვარებას, რომელიც თანაბრად ეხება როგორც პროფესიონალ სპორტსმენებს, ასევე მოყვარულ მორბენლებსაც — ჰაერის დაბინძურების გავლენას ჯანმრთელობასა და სპორტულ შედეგებზე. ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვის დროს სპორტსმენები მოსვენებულ მდგომარეობასთან შედარებით ათჯერ მეტ ჰაერს ისუნთქავენ, რის გამოც განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან ისეთი დამაბინძურებლების მიმართ, როგორებიცაა PM2.5, აზოტის დიოქსიდი და მიწისპირა ოზონი.
ინიციატივის პირველი ეტაპის ფარგლებში ჰაერის ხარისხის სენსორები ვარშავასა და ლაგოსში განთავსდა, ხოლო ქალაქის მარათონები მონაცემების შეგროვებისა და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლების პლატფორმად გამოიყენეს. ლაგოსში ადგილობრივი ელჩები დღეს უკვე ყოველთვიურ ფიტნეს-აქტივობებს მართავენ, რომლებიც ფიზიკურ ვარჯიშსა და ჰაერის ხარისხის შესახებ ცნობიერების ამაღლებას აერთიანებს.
პროექტის მეორე ეტაპი მნიშვნელოვნად აფართოებს როგორც მასშტაბს, ისე მის სამეცნიერო მიზნებს. მომდევნო ორი წლის განმავლობაში სტატიკური და მობილური მონიტორინგის მოწყობილობები განთავსდება შემდეგ ღონისძიებებზე:

● მსოფლიო მძლეოსნობის ესტაფეტები — გაბორონე, ბოტსვანა (2026 წლის 2–3 მაისი)
● Amazing Thailand Marathon Bangkok — ბანგკოკი (2026 წლის ნოემბერი და 2027 წლის დეკემბერი)
● Valencia Marathon Trinidad Alfonso Zurich — ვალენსია, ესპანეთი (2026 წლის დეკემბერი და 2027 წლის დეკემბერი)

ჰაერის ხარისხის მონაცემები ორ ეტაპად შეგროვდება. პირველ ეტაპზე, ღონისძიებამდე ექვსი თვით ადრე, მოხდება ფონური მონაცემების შეგროვება და ადგილობრივი ტენდენციების ანალიზი. უშუალოდ შეჯიბრების პერიოდში კი დინამიკური მონიტორინგი დააფიქსირებს ჰაერის ხარისხის ცვლილებებს როგორც სარბენ მარშრუტზე, ისე ფინიშის ზონაში.
მოწყობილობები გაზომავს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის განსაკუთრებით საშიშ დამაბინძურებლებს, მათ შორის წვრილ მყარ ნაწილაკებს (PM2.5 და PM10), ნახშირბადის მონოქსიდს, აზოტის დიოქსიდს და მიწისპირა ოზონს. რეალურ დროში განახლებული მონაცემები ხელმისაწვდომი იქნება სპორტსმენებისთვის, ღონისძიებების ორგანიზატორებისა და ფართო საზოგადოებისთვის.
ინიციატივა მხოლოდ მონაცემების შეგროვებით არ შემოიფარგლება. თითოეულ ღონისძიებაზე World Athletics განახორციელებს სპორტსმენთა საგანმანათლებლო პროგრამებს, მოხალისეთა ტრენინგებს ჰაერის ხარისხის შესახებ ცნობიერების ასამაღლებლად, საზოგადოებრივი ჩართულობის აქტივობებსა და სამეცნიერო კვლევებს, რომლებიც რეცენზირებად გამოცემებში გამოქვეყნებისთვის მომზადდება.
ჰაერის ხარისხის ზღვრულ მაჩვენებლებსა და რისკების მართვასთან დაკავშირებული პოზიციის დოკუმენტი მსოფლიოს მძლეოსნობის 214 წევრ ფედერაციას გაეგზავნება, რაც დაბინძურებულ გარემოში სპორტსმენების დაცვის გლობალური სტანდარტების ჩამოყალიბებას შეუწყობს ხელს.
პროექტს World Athletics-ის ჯანმრთელობისა და მეცნიერების დეპარტამენტი ხელმძღვანელობს, პარტნიორ ორგანიზაციებთან — საინჟინრო კომპანია Arup-თან, ჰაერის ხარისხის ტექნოლოგიების კომპანია Kunak-თან და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ორგანიზაცია UrbanBetter-თან თანამშრომლობით.
World Athletics-ის პრეზიდენტმა, Sebastian Coe, განაცხადა:
„World Athletics-ში გვჯერა, რომ სპორტსმენების ჯანმრთელობის დაცვა არჩევითი საკითხი არ არის — ეს ჩვენი მისიის ფუნდამენტური ნაწილია. „სირბილი სუფთა ჰაერისთვის“ ინიციატივის მეორე ეტაპი გარდამტეხ მომენტს წარმოადგენს: პირველად, მსხვილი სპორტული ფედერაცია სისტემატურად აკონტროლებს ჰაერის ხარისხს სხვადასხვა კონტინენტსა და სხვადასხვა ტიპის შეჯიბრებებზე. ჩვენ მხოლოდ იმ ჰაერს არ ვზომავთ, რომელსაც სპორტსმენები სუნთქავენ — ვადგენთ გლობალურ სტანდარტს, თუ როგორ უნდა აიღოს სპორტმა პასუხისმგებლობა იმ გარემოზე, სადაც ტარდება.“
World Athletics-ის ჯანმრთელობისა და მეცნიერების დეპარტამენტის დირექტორის, Stéphane Bermon, თქმით:
„სპორტსმენები სრულყოფილების მისაღწევად საკუთარ სხეულს მაქსიმალურ ზღვრამდე ამუშავებენ. შეჯიბრების დროს ისინი მოსვენებულ მდგომარეობასთან შედარებით ათჯერ მეტ ჰაერს სუნთქავენ, რაც ნიშნავს, რომ ჰაერის ხარისხი მხოლოდ აბსტრაქტული ეკოლოგიური საკითხი არ არის — ის პირდაპირ გავლენას ახდენს როგორც სპორტულ შედეგებზე, ისე ჯანმრთელობაზე. გაბორონეში, ბანგკოკსა და ვალენსიაში შეგროვებული მონაცემები მნიშვნელოვან გავლენას მოახდენს როგორც მსოფლიო მძლეოსნობაზე, ისე წევრ ფედერაციებსა და მთლიანად სპორტულ საზოგადოებაზე.“
Clean Air Fund-ის დამფუძნებელმა და აღმასრულებელმა დირექტორმა, Jane Burston, აღნიშნა:
„ჰაერის დაბინძურება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კრიზისია, რომელიც ჩვენი ცხოვრების ყველა სფეროს ეხება, მათ შორის სპორტსაც. სპორტსმენები წლების განმავლობაში ემზადებიან უმაღლესი შედეგების მისაღწევად და იმსახურებენ ისეთ გარემოში ასპარეზობას, რომელიც მათ ჯანმრთელობას იცავს. ეს ინიციატივა ხაზს უსვამს სუფთა ჰაერის კრიტიკულ მნიშვნელობას სპორტში. Clean Air Fund ამაყობს, რომ მხარს უჭერს საქმიანობას, რომელიც იცავს სპორტსმენებს და მსოფლიოს მასშტაბით ადამიანებისთვის უფრო ჯანსაღი ჰაერის შექმნას უწყობს ხელს.“

source : World Athletics expands ‘Running for Clean Air’ initiative