„აპოლო“ „არტემისის“ წინააღმდეგ: როგორ შეიცვალა დედამიწა 58 წლის განმავლობაში

მას შემდეგ, რაც „აპოლო 8“-ის ეკიპაჟმა 1968 წელს ამომავალი დედამიწის საკულტო ფოტო გადაიღო, „არტემისი“-ს ასტრონავტებმა ხელახლა შექმნეს ეს სურათი, რომელიც გვიჩვენებს ჩვენი მყიფე, ცისფერი პლანეტის ცვლილებებს.

როდესაც „აპოლო 8“-ის მეთაურმა, ფრენკ ბორმანმა, 1968 წელს პირველად დაინახა მთვარის მოპირდაპირე მხარე თავისი კოსმოსური ხომალდის ფანჯრიდან, მისი უკაცრიელი იერსახით გაოცებული დარჩა
„მთვარის ზედაპირი საშინლად იყო დაზიანებული მეტეორიტების კრატერებითა და ვულკანური ნარჩენებით“ – მითხრა მან 2018 წელს BBC-სთან ინტერვიუში. „ის ან ნაცრისფერი იყო, ან შავი, ან თეთრი. მთვარის ზედაპირზე აბსოლუტურად არანაირი სხვა ფერი არ იყო და წარმოუდგენლად იყო არეული ერთმანეთში“.
მაგრამ როდესაც კოსმოსურმა ხომალდმა მეოთხე მთვარის ორბიტა დაასრულა, მოულოდნელად სრულიად განსხვავებული ხედი გამოჩნდა.
„ზემოთ ავიხედეთ და ფონზე დედამიწა დავინახეთ, რომელიც მიახლოვებული იყო მთვარის ზედაპირთან და ბილ ანდერსმა გადაიღო ფოტო, რომელიც, ალბათ, ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფოტო გახდა, რაც კი ადამიანს ოდესმე გადაუღია“ – თქვა ბორმანმა.
„დედამიწა ერთადერთი რამ იყო მთელ სამყაროში, რომელსაც რაღაც ფერი ჰქონდა, ეს საოცარი სანახაობა იყო – ჩვენ ძალიან, ძალიან გაგვიმართლა, რომ ამ პლანეტაზე ვცხოვრობთ.“
გეოლოგიური თვალსაზრისით, ნახევარ საუკუნეზე ოდნავ მეტი თვალის დახამხამების ჩრდილია. თუმცა, კლიმატის ცვლილებამ ბოლო ექვსი ათწლეულის განმავლობაში მნიშვნელოვნად შეცვალა დედამიწის ზედაპირი. ექსპერტები BBC-ს უყვებიან ამომავალი დედამიწის და დედამიწის ფოტოებს შორის არსებული თვალსაჩინო განსხვავებების შესახებ და იმის შესახებ, თუ რას გვიყვებიან ისინი ჩვენი პლანეტის შესახებ მაშინ და ახლა.
მიუხედავად მისი გავლენისა და მემკვიდრეობისა, ამომავალი დედამიწის ფოტოში გასაკვირი ის არის, რომ NASA-ში არავის უწინასწარმეტყველებია მისი მოახლოება. „მათ შემთხვევით გადაიღეს, არა?“ ამბობს ამერიკელი ასტრონავტი სიან პროქტორი, კოსმოსში პირველი სრულიად „სამოქალაქო“ მისიის (სახელწოდებით „ინსპირაცია“) პილოტი. „აპოლო 8“-მ შეცვალა ჩვენი პლანეტის აღქმა და სწორედ ეს გვჭირდება ახლა, მეტი შთაგონება“.
როდესაც „არტემისის“ გაშვების შემდეგ პრესკონფერენციაზე დავსვი კითხვა ამომავალი დედამიწის ახალი სურათის გადაღების გეგმების შესახებ, ცხადი იყო, რომ ამჯერად NASA არ აპირებდა გვერდზე დარჩენას.
„ჩვენ ყველაფერს გავაკეთებთ, რომ ეს მოხდეს“, – თქვა ლორი გლეიზმა, რომელიც ხელმძღვანელობს სააგენტოს საძიებო სისტემების განვითარების მისიის დირექტორატს.
1968 წლისგან განსხვავებით, 2026 წელს უამრავი თანამგზავრი ყოველდღიურად იღებს ჩვენი პლანეტის ათასობით სურათს. ისინი ზომავენ და აკვირდებიან ჩვენს ოკეანეებს, ხმელეთსა და ყინულს ელექტრომაგნიტური სპექტრის ყველა ელფერში – მიკროტალღურიდან ულტრაიისფერამდე – და არა მხოლოდ იმას, რასაც ჩვენი თვალით ვხედავთ.
თუმცა, ამომავალი და ჩამავალი დედამიწის სურათებს მხოლოდ ადამიანური კავშირი არ ხდის მნიშვნელოვანს. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი დაახლოებით 58 წლის ინტერვალით გადაღებული კადრებია, მათ ასევე შეუძლიათ დაგვეხმარონ იმის გამოვლენაში, თუ როგორ შეიცვალა დედამიწა ამ დროის განმავლობაში.
„დედამიწის ამოსვლის შემდეგ, ატმოსფერული ნახშირორჟანგის დონე დაახლოებით ერთი მესამედით გაიზარდა და გლობალური ტემპერატურა სწრაფად, სულ მცირე 1 გრადუსით, გათბა“, – ამბობს რიჩარდ ალანი, კლიმატის მეცნიერების პროფესორი დიდი ბრიტანეთის რიდინგის უნივერსიტეტის დედამიწის დაკვირვების ეროვნული ცენტრიდან.
„პლანეტა ტრანსფორმირდა, რადგან ადამიანის საქმიანობა ცვლის ჩვენი მიწის ტექსტურას კოსმოსიდან დანახული, აფართოებს ქალაქებს, ასუფთავებს ბნელ ტყეებს კაშკაშა სასოფლო-სამეურნეო მიწებით ჩანაცვლებისთვის და ხელს უწყობს არალის ზღვის გამოშრობას, რომელიც 1960-იანი წლების ზომის 10%-ზე ნაკლებამდე შემცირდა“.
„მიუხედავად იმისა, რომ ისინი დედამიწის სხვადასხვა ნაწილიდან არიან, ორივე სურათზე ერთი რამ ჩანს, მიუხედავად იმისა, რომ მის სხვადასხვა ნაწილს უყურებთ, არის ანტარქტიდა და სამხრეთ ოკეანე“ – ამბობს ბენჯამინ უოლისი, გლაციოლოგი ლიდსის უნივერსიტეტიდან, დიდი ბრიტანეთი. „ანტარქტიდის ნახევარკუნძული დედამიწის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად თბობადი ნაწილია და ორიგინალ და უახლეს სურათებს შორის ყინულის შელფის 28 000 კმ ჩამოინგრა“.
კვლევებით ვარაუდობენ, რომ ანტარქტიდის გარშემო ყინულის ეს ცვლილებები უპრეცედენტოა ბოლო 10 000 წლის განმავლობაში. დედამიწის სხვა ტერიტორიებიც, სადაც წყალი მყარი სახით არსებობს – კრიოსფერო, ანალოგიურად დაზარალდა.
„ჩვენ ნამდვილად ვნახეთ დრამატული ცვლილებები“, – ამბობს პეტრა ჰეილი, ბრიტანეთის ანტარქტიდის კვლევის მეცნიერების დირექტორი. „ახლა ორივე ნახევარსფეროში ვხედავთ სეზონური ზღვის ყინულის საფარის დრამატულ შემცირებას, ხოლო ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევრაზიასა და აზიაში სეზონური თოვლის საფარი გაცილებით გვიან შეინიშნება და ასევე ვხედავთ მის ადრე დნობას“.
„ვფიქრობ, დაკვირვებებზე და ასევე რიცხვით მოდელებზე დაყრდნობით, საკმაოდ დარწმუნებულები ვართ, რომ ცვლილების დაახლოებით 90-95% ადამიანის საქმიანობას მივაწეროთ“, – ამბობს ჰეილი.
თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ყველაფერი შეიძლება სასტიკად ჩანდეს, აღსანიშნავია, რომ 1968 წელს – კოსმოსიდან გამოჩენის მიუხედავად – ჩვენ უკვე მივაყენეთ ზიანი პლანეტას.
სტატიაზე მუშაობდა : რუსა ციცქიშვილი და ეკატერინე ამონიშვილი
წყარო : Apollo v Artemis: How the Earth changed in 58 years